Dzięki uprzejmości Grupy Wydawniczej Helion miałam możliwość zapoznać się z najnowszą książką Ryana Holidaya, zatytuowaną „Postępuj słusznie tu i teraz. Dobre wartości, dobry charakter, dobre czyny”. Lubię co jakiś czas wracać do „Stoicyzmu na każdy dzień roku”[1] tego autora, jednak inne jego pozycje, które czytałam mnie nie przekonywały. Sprawiały na mnie wrażenie „wydmuszek” – niby dużo treści, niby słuszne, a jednak przedstawione w sposób marketingowy, ogólnikowy i jak na moje potrzeby – zbyt pop-psychologicznie. Jak było tym razem? I czy sięgnę po pozostałe książki z serii?
Kim jest autor?
Jak możemy przeczytać na stronie przedtytułowej „Postępuj dobrze tu i teraz”, Ryan Holiday to amerykański „czołowy współczesny myśliciel, rozchwytywany mówca i autor bestsellerów”. Jest także bardzo sprawnym marketingowcem. Prowadzi m.in. stronę Daily Stoic oraz konto instagramowe pod taką samą nazwą – gdzie ma 3,4 milionów obserwujących. Uwspółcześnia promuje filozofię stoicką.
Co znajdziesz w książce?
„Postępuj dobrze tu i teraz” jest trzecią z serii czterech książek dotyczących głównych stoickich wartości. Dotychczas nakładem wydawnictwa Helion ukazały się „Siła samodyscypliny. O panowaniu nad sobą w każdej sytuacji” (o umiarkowaniu) oraz „Odwagi! Fortuna sprzyja nieustraszonym” (o odwadze). Obecna traktuje o sprawiedliwości, ostania powinna być więc o mądrości.
Książka podzielona jest na trzy części. Pierwsza odnosi się do postępowania w sposób uczciwy w wymiarze osobistym, druga – społeczno-politycznym, a trzecia w wymiarze ogólnym, odwołując się do świata jako jedności. Każda z sekcji obejmuje krótkie rozdziały nawołujące do zajęcia określonej postawy, np. „Dotrzymuj słowa”, „Wykorzystaj swój potencjał”, „Bądź lojalny” (w części pierwszej), „Zobacz, jak żyją inni”, „Musisz pomagać”, „Opiekuj się słabszymi” (w części drugiej), „Kochaj świat”, „Bądź aniołem” czy „Spłać dług” (w części trzeciej).
„Postępuj dobrze tu i teraz” – warto/nie warto?
O czym w ogóle jest „Postępuj dobrze tu i teraz”? O sprawiedliwości rozumianej jako „wystawianie się na próby uczciwości, czyli formułowanie swoich podstawowych zasad (…). Chodzi tu o rozróżnienie, co jest dobre, a co złe, prawe i nieprawe, etyczne i nieetyczne, uczciwe i nieuczciwe.
Co zrobisz.
Czego nie zrobisz.
Co musisz zrobić.
Jak to zrobisz.
Dla kogo to zrobisz.
Co jesteś w stanie dla tej osoby poświęcić”[2].
Zastosowałam pisownię oryginalną – takie wymienianki są bowiem immanentną częścią książki. Ich zaletą jest to, że przyciągają wzrok i przypuszczam, że w zamierzeniu miały zawierać najważniejsze myśli, podsumowania i wytyczne. Niekiedy brzmią jednak jak stereotypowe frazesy wypowiadane przez internetowego coucha, np. w rozdziale „Rób swoje” czytamy:
„Dałeś sobie słowo.
Teraz go dotrzymaj”[3].
Holiday wpada też momentami w kaznodziejskie tony. I tak rozdział „Dawaj nadzieję” wieńczą zdania:
„Nie pozwól nikomu zabić twoich marzeń.
Musimy nadal mieć nadzieję, ale powinniśmy przede wszystkim dawać nadzieję światu.
Musimy dalej marzyć.
Musimy przynosić ogień.
Musimy ogrzewać nim innych, ale i pomagać im rozpalać własne ogniska”[4].
Zapewne tak sformułowane myśli przemawiają do wielu osób – książki Ryana Holidaya trafią na listy bestsellerów, ma też wielu obserwatorów w mediach społecznościowych. Mnie tak napisane zdania nie motywują (raczej męczą), mimo że zgadzam się z ich przekazem.
Przykłady mają znaczenie
Holiday stara się przekazać czytelnikom, jak powinni, czy raczej jak powinniśmy my wszyscy, łącznie z autorem – jako mieszkańcy Ziemi jesteśmy wszak jednością – postępować w słuszny sposób. Ilustruje go odwołaniami do mnóstwa postaci, bardziej szczegółowo przedstawiając biogramy Harry’ego Trumana i Gandhiego.
Z pewnością Holiday wykonał kawał dobrej roboty i zgromadził mnóstwo przykładów, miałam jednak nieodparte poczucie, że momentami dopasowuje fakty pod tezę. Do mnie dużo bardziej niż odwoływanie się co moment do kogoś innego (kogo historia i tak już oceniła na dziesiątą stronę) przekonało posłowie, gdzie autor opisuje swoje zmagania związane ze słusznym postępowaniem. Taka narracja „bliżej życia przeciętnego człowieka” oddziałuje – przynajmniej na mnie – mocniej niż wielkie czyny prezydentów USA czy wybitnych trenerów NBA.
Bibliografia – tak, ale…
W „Postępuj słusznie tu i teraz” znajdujemy bardzo dużo postaci i cytatów i… minimalną liczbę przypisów (niemalże wszystkie pochodzą od tłumaczki – Diany Wierzbickiej). Jako że standardy akademickie są mi bliskie lubię zerkać na odnośniki i wiedzieć, że jeśli będę chciała, to bez problemów odnajdę źródło, na które powołuje się autor. Kiedy już nieco sfrustrowana cytatami bez przypisów, dotarłam do rozdzialiku „Co czytać dalej”, aż zrobiło mi się nieswojo, że oto jednak jest bibliografia. Czy jednak na pewno?
Jak pisze Holiday „Dla większości ludzi bibliografia jest nudna”[5]. Dla mnie jednak nie, dlatego ochoczo weszłam na stronę, którą podaje autor, gdzie miał znajdować się obiecany spis książek. Uzyskanie go wymagało jednak… zapisania się do newslettera Daily Stoic. Czy wspominałam już, że Ryan jest sprawnym marketingowcem?
Z ogromną ciekawością zaczęłam sprawdzać odnośniki dotyczące zdania: „Badania naukowe w dziedzinie psychologii pokazują, że nawet niemowlęta rozumieją te pojęcia [zło, chciwość, obojętność], co dowodzi, że łaknienie i pragnienie sprawiedliwości jest w nas od pierwszych dni życia”[6]. Mam alergię na słowa „badania naukowe pokazują” – kiedy ktoś, kto je wypowiada nie wskazuje, o jakie badania dokładne chodzi. I jakież było moje rozczarowanie, kiedy odkryłam, że Holiday także tego nie zrobił. Odniósł się do źródeł innych cytatów ze „Wstępu” ale dla owych badań (wspominanych w jednym zdaniu wraz z cytatem z Biblii) nie znalazło się miejsce. Pozostałe źródła przedstawia też niezbyt dokładnie (np. odnosząc się do rozdziału „Dla dobra ogółu” stwierdza ogólnikowo, że „Cytat Oscara Wilde’a pochodzi z jego listu De Profundis.” – choć tu tłumaczka podała szczegółowy odnośnik). Takie nonszalanckie podejście do źródeł sprawia, że z podejrzliwością traktuję to, co czytam i zamiast – coraz bardziej przekonana ilością cytatów, staję się coraz bardziej sceptyczna co do rzetelności przedstawianych informacji.
„Postępuj słusznie tu i teraz” – i jak tu oceniać książkę po okładce?
„Postępuj słusznie tu i teraz” wydane jest pięknie – porządna okładka, pozłacane litery, duża czcionka, ciemnozielona zakładka. A zawartość? Po samym wyglądzie oczekiwałabym więcej treści w treści. Książkę czyta się szybko i momentami naprawdę jest ciekawa. Mnie nie zainspirowała, choć staram się na co dzień postępować słusznie. Odłożę ją na półkę i zapomnę o tej mnogości przykładów i cytatów, mimo tego, że podkreśliłam sobie parę myśli, które chciałabym, żeby ze mną zostały, np. „Nawet jeżeli wszyscy coś robią, to nie znaczy, że ich postępowanie jest słuszne. Nawet jeśli coś jest uświęcone tradycją, to nie znaczy, że powinniśmy temu przyklaskiwać. Nawet jeżeli jakaś oferta wydaje się nieszkodliwa albo jest przedstawiana bez nacisków, to nie oznacza, że nie jest to próba przekupstwa czy zaburzenia naszego kompasu moralnego”[7].
Czytając książkę Ryana Holidaya czułam się, jakbym przeglądała media społecznościowe – ma być szybko, dużo, w uproszczeniu i … powierzchownie. Nie zniechęcam do przeczytania „Postępuj słusznie tu i teraz”, bo niesie ze sobą naprawdę wartościowy przekaz. I gdyby więcej osób postępowało zgodnie z nim, świat w jakim żyjemy były dużo lepszym miejscem. Jeśli lektura tej książki miałaby choć minimalnie uchylić w kimś przestrzeń na postępowanie w bardziej sprawiedliwy sposób – zdecydowanie warto po nią sięgnąć.
Czy przeczytam pozostałe książki z serii? Nie wykluczam, choć towarzyszy mi przekonanie, że mimo chęci i zainteresowania tematem nie wyniosę z nich zbyt dużo. Może po prostu potrzebuję spokojniejszego i bardziej skupionego przekazu z dokładną bibliografią. Niezaprzeczalnie jednak cała seria pięknie prezentowałaby się na półce.
| Informacje o książce: Tytuł: Postępuj słusznie tu i teraz. Dobre wartości, dobry charakter, dobre czyny Tytuł oryginału: Right Thing, Right Now: Goodness to Greatness Autor: Ryan Holiday ISBN: 978-83-8322-406-0 Wydawca: Helion Rok: 2025 |
[1] Holiday, R., Hanselman, S. (2017). Stoicyzm na każdy dzień roku. 366 medytacji na temat mądrości, wytrwałości i sztuki życia. Gliwice: Wydawnictwo OnePress.
[2] s. 18.
[3] s. 88.
[4] s. 266.
[5] s. 333.
[6] s. 17.
[7] s. 90.
